Home » Autorski tekstovi » Birokratija i vazduhoplovstvo

Birokratija i vazduhoplovstvo

BIROKRATIJA I VAZDUHOPLOVSTVO

birokratija

Upoznajmo birokratiju

Termin „birokratija” je uveo francuski ekonomista Gurno (M.V. de Gurnay, 1712-1759) od francuske reči „bourette” (gruba tkanina kojom su presvučeni činovnički stolovi, po čemu je činovnička kancelarija nazvana biro) i grčke reči „kratein” (vlast, vladavina). Od nastanka, termin je objašnjavan na razne načine.

Birokratija je shvaćena kao vladavina uz pomoć činovničkog ureda. Drugim rečima to je vladavina uz pomoć državnih službi u kojima sede imenovani, a ne birani funkcioneri, hijerarhijski organizovani i zavisni od suverenog autoriteta. To je vladavina prava i poretka, a istovremeno i vlast bez učešća podvlašćenih.

Drugo značenje pojma je vezano za M. Vebera (Weber), a koriste ga pretežno sociolozi i istoričari. Birokratizacija je racionalizacija kolektivnih aktivnosti. To je centralizovani sistem državnih organizacija koji počiva na razvijenoj mreži bezličnih pravila, funkcionalnoj specijalizaciji i odgovornosti nosilaca službi.

U trećem negativno-kritičkom značenju, birokratija je sinonim spore, aljkave, koruptivne i neodgovorne kancelarijske službe koja je istovremeno sklona zloupotrebi vlastitog položaja.

sea-of-bureaucracy

Birokratija i vazduhoplovstvo

Opšte je poznata činjenica da svaka birokratija nalikuje jedna drugoj. Prvenstveno u tome da je najčešće sama sebi svrha. Piramidalna organizacija, strahovlada moćnijih nad nemoćnijim, čak i izgled objekata, nameštaja, službenika (fascikla u ruci na hodniku, tablet ili lap-top na sastanku i strepnja u očima).

Kao svaka socijalna i ekonomska oblast, vazduhoplovstvo ima svoju birokratiju. Sedište vazduhoplovne birokratije je ICAO (Međunarodna organizacija civilnog vazduhoplovstva). ICAO definitivno jeste birokratsko telo, ali ga možemo nazvati dobrim policajcem. Standardi i preporučena praksa su ono što nam ICAO nudi, bez direktnih mera prinude. A loš policajac?

Prava vazduhoplovna birokratija sadržana je u nacionalnim vazduhoplovnim vlastima svake zemlje. U EU se pored nacionalnih vazduhoplovnih vlasti nalazi još i vazduhoplovna vlast EU, odnosno EASA (Evropska agencija za bezbednost vazdušnog saobraćaja) koja je strah i trepet za nacionalne vazduhoplovne vlasti. EASA je viši nivo birokratije u odnosu na nacionalne vlasti.

Ne smemo smetnuti sa uma mikro-birokratiju, oličenu u nekoliko ili nekoliko desetina službenika nekog operatera ili pružaoca vazduhoplovnih usluga. Ako se uzme u obzir prethodno pomenuta birokratija, ova je benigna.

gupta

O birokratama

Birokratija ne može postojati bez njenih nosilaca, birokrata. Ne treba se iznenaditi, to mogu biti naši poznanici, komšije, prijatelji, čak i roditelji ili deca. Međutim, kada uđu u svoju kancelariju, oni postaju nemilosrdne birokrate. Setimo se početka teksta “to je vladavina uz pomoć državnih službi u kojima sede imenovani, a ne birani funkcioneri, hijerarhijski organizovani i zavisni od suverenog autoriteta”.

Ključno je ono “imenovani”. Koji su to kriterijumi imenovanja? Odgovor na postavljeno pitanje čini suštinu efikasnosti vazduhoplovne birokratije i uspešnosti vazduhoplovne ekonomije bilo koje države na planeti.

U uspešnim državama, pored minulog rada, osnovni kriterijum jeste stručnost.

Minuli rad podrazumeva značajno iskustvo u oblasti kojom se činovnik bavi. Na primer, ako činovnik treba da nadzire organizaciju za održavanje vazduhoplova, bilo unutar te organizacije ili kao vazduhoplovna vlast, podrazumeva se da je jedan deo karijere (mnogo godina) proveo radeći u takvim organizacijama.

Stručnost označava da je dugogodišnje poslove u takvim organizacijama obavljao znalački, u skladu sa pravilima struke. Pored toga, podrazumeva se njegova edukacija u oblasti činovništva.

A kako je to u manje uspešnim državama? Vazduhoplovni činovnik u nekim trećim državama može biti bilo ko. Ispravnije rečeno, može biti svako. Nesvršeni student, svršeni student, pekar, lekar, apotekar… Može čak i vazduhoplovni stručnjak, ali ređe.

Činjenica je da je vazduhoplovno činovništvo odabrano i da se nalazi pod kontrolom “suverenog autoriteta”.

U vazduhoplovstvu bi se pod pojmom suvereni autoritet podrazumevao super-činovnik, sa dugim iskustvom u vazduhoplovstvu, sa nekoliko menadžerskih dužnosti u toj oblasti, stručan pre svega, poštovan unutar i van svoje birokratske mreže.

Kao takav izvršio bi pravilan odabir činovništva imenovanjem pravih činovnika na prava mesta. Olakšao bi administrativne birokratske procedure, usaglasio rokove, propisao birokratske standarde.

Zakoni

Zaključak

Na korisnicima usluga vazduhoplovne birokratije je da identifikuju u koju grupu spada njihova birokratija, u mikro i makro smislu. U korisnu ili parazitsku, odnosno u stručnu ili onu trećedržavnu (nečiju, samo ne našu).

Ne treba imati iluziju da se birokratije razlikuju. Sve su one iste. Razlikuju se samo birokrate i način rada unutar sistema, po tome da li je birokratija sama sebi isključivi cilj ili ipak može da služi nekoj (našoj) svrsi.

A najbitnije od svega je da je birokratija vlast bez učešća podvlašćenih, što određuje njenu nedodirljivost. Ona košta, ali ne samu sebe, već nas.

 

Vaš Avijatičar

 

 

« »

Comments are closed.