Home » Autorski tekstovi » Radijacija!

Radijacija!

KOSMIČKO ZRAČENJE U AVIONIMA: Nekoliko organizacija u svetu koje se bave izučavanjem kosmičkog zračenja, instituta, fizičara i radiologa, redovno vrše snimanje kosmičkog zračenja na visinama. Izučavanja ove vrste nam daju prvo sliku nivoa kosmičkog zračenja u različitim uslovima “svemirskih vremenskih prilika”, daje nam mapu zračenja na različitim geografskim visinama i pomaže nam da bolje razumemo prirodni mehanizam odbrane Zemlje od ovog fenomena. Koliko je efikasan, kako funkcioniše, gde nastaje opasna granica. To je izuzetno bitno jer je jonizujuće zračenje opasno po zdravlje. Opasno je naročito za profesionalce koji su često u ugroženoj oblasti. Takodje je opasno i po putnike koji često lete daleke rute na velikim visinama, putnike i pilote u privatnim džetovima koji su neretko na visinama od preko 40000 ft. Upravo dok ovo pišem, proveravam na radaru koliko letelica postoji iznad Evrope koje su na opasnoj visini? Izbrojao sam ih 18. Samo u Evropi. Većinom su to privatni džetovi poput Bombardier Global Express, Gulfstream 5, Cessna 525A CitationJet, i slični. Međutim postoji i nekoliko putničkih aviona na ovim visinama: Quatar Airways Doha-Beč sa Dreamliner-om i Quatar Airways na liniji Doha – Rim takođe sa Dreamliner-om. Prostom računicom možemo saznati da je samo iznad Evrope oko 700 ljudi izloženo opasnom jonizacionom zračenju u ovom trenutku

U proteklih šest meseci, od Maja do Oktobra 2015, mereno je zračenje u 18 različitih komercijalnih aviona koji su leteli iznad kontinentalnog područja SAD. Rezultati merenja se mogu videti iz sledeće tabele (klikni za uvećanje):

aviation3

Merne tačke na tabeli pokazuju dozu kosmičkog zračenja unutar aviona u poređenju sa nivoom zračenja na nivou mora. Na primer, absorbovana doza za letove od preko 40.000 ft je bila preko 50x veća nego na površini zemlje. Kada vidimo ove podatke, ni malo ne čudi što se letačko osoblje proglašava za radnike koji rade u uslovima jonizujućeg zračenja od strane Komisije za radiološku zaštitu (ICRP)

Šta je kosmičko zračenje i odakle dolazi? Poreklo kosmičkog zračenja je u dubokom svemiru. To su najčešće čestice vrlo visoke energije koje nastaju od kataklizmi eksplozije dalekih zvezda kao što je naše sunce, supernova, sudara neutronskih zvezda, i slično. Kosmički zraci, s obzirom da su vrlo visokih energetskih nivoa, prodiru duboko u Zemljinu atmosferu do visina gde avioni normalno lete. I na visinama od 30.000 ft koje nisu toliko ekstremne, apsorbovana doza zračenja je 23x veća nego na površini.

Količina zračenja varira u odnosu na kosmičke vremenske prilike. Povećana sunčeva aktivnost utiče na Zemljin zaštitni omotač. Ovaj omotač je proizvod Zemljinog magnetnog polja kome možemo da zahvalimo da uopšte postojimo. Da nema ovog polja, zračenje na Zemlji bi bilo 200x veće od trenutnog što bi uzrokovalo nepostojanje biološkog života kakvo mi znamo. Koliko je to značajno, znamo i iz Van Allen-ovih pojaseva.

solarwind-interaction-magnetosphere410To su “ljuske” oko Zemlje u kojima Zemljino magnetno polje zadržava veliki deo ovog zračenja. Štaviše, ova magnetosfera sprečava Sunce da oduva sav naš vazduh i vodu u Svemir. Bez magnetnog polja mi ne postojimo! Ali Sunce u kombinaciji sa magnetosferom ne igra negativnu ulogu. Upravo suprotno. Prilikom velike sunčeve aktivnosti, magnetosfera je deformisana ali i sabijena Sunčevim vetrovima. Ta povećana gustina magnetnog polja, uzrokuje bolju zaštitu od kosmičkog zračenja. Pored toga, Sunčevi vetrovi i oluje, skreću kosmičko zračenje od Zemlje. Pored toga, Sunce svojom aktivnošću kreira ogromni magnetni mehur oko celokupnog sunčevog sistema koji se prostire daleko iza orbite Plutona. To je prva linija odbrane svih planeta unutar našeg sistema.

Ali šta se dešava kad Sunce smanjuje svoju aktivnost? Naravno – kosmičko zračenje dopire do nas većim intenzitetom. To je posebno bitno pošto smo upravo prošli Sunčev maksimum aktivnosti. Sunčeva aktivnost će oštro da opadne! To znači da će u sledećih šest godina, zračenje biti jače nego inače.

tabela zracenje

Radijacioni profil sa poslednjeg mernog leta:

pfotzercurve

Nivo zračenja je maksimizovan na početku stratosfere u regionu „Pfotzer Maximum.“ Ovaj maksimum je nazvan po fizičaru Džordžu Foceru koji je otkrio ovaj fenomen korišćenjem balona i Gajgerovog brojača još 1930. Godine. Nivo zračenja u ovoj oblasti je 100x veći nego na nivou mora.

Moramo primetiti da je dno zone Pfotzer maksimuma blizu 55.000 ft. To znači da su letelice koje lete na velikim visinama, vrlo blizu zone maksimalnog zračenja. Po merenjima od 27. Septembra, letelica koja leti na visini od 45.000 ft, izložena je zračenju od 288 uRads/hr. Taj nivo zračenja tokom 5 sati leta, odgovara dozi apsorbovanoj tokom jednog rentgenskog snimanja zuba. To nije malo s obzirom da rentgensko snimanje ne sme da se vrši više od 4 puta godišnje. Profesionalni piloti lete SVAKI DAN i to više od 5 sati! Zamislite da jednom nedeljno idete na rentgen celog tela?

Vaš Avijatičar

« »

Comments are closed.